Soms komt u er na het tekenen van een vaststellingsovereenkomst achter dat u bent misleid of dat belangrijke informatie is achtergehouden. In dat geval kan sprake zijn van dwaling en is het mogelijk om de getekende overeenkomst te vernietigen. In dit artikel leest u wat dwaling precies inhoudt, wanneer u een vaststellingsovereenkomst kunt terugdraaien, en hoe u dit aanpakt.
Wat is dwaling?
Dwaling is een juridisch begrip dat inhoudt dat u een overeenkomst heeft gesloten op basis van een onjuiste voorstelling van zaken. Met andere woorden: u was niet goed geïnformeerd toen u tekende, en als u de juiste informatie had gehad, had u niet of anders getekend.
Dwaling is een van de zogenaamde wilsgebreken. Bij een wilsgebrek is de wil om een overeenkomst te sluiten niet zuiver tot stand gekomen. De wet kent vier wilsgebreken:
- Dwaling: Tekenen op basis van onjuiste informatie
- Bedrog: Opzettelijk misleiden door de wederpartij
- Bedreiging: Onder druk of dwang tekenen
- Misbruik van omstandigheden: Profiteren van een kwetsbare positie
Bij elk van deze wilsgebreken kan de overeenkomst worden vernietigd. In dit artikel focussen we vooral op dwaling, maar behandelen we ook de andere wilsgebreken voor zover relevant.
Wanneer is sprake van dwaling?
Niet elk misverstand leidt tot dwaling in juridische zin. De wet stelt specifieke eisen aan een geslaagd beroep op dwaling.
Vereisten voor dwaling
Er is sprake van dwaling als aan de volgende voorwaarden is voldaan:
- Onjuiste voorstelling van zaken: U had een verkeerd beeld van de situatie toen u tekende
- De dwaling is te wijten aan de wederpartij: De werkgever heeft u onjuist geïnformeerd of heeft informatie achtergehouden die hij had moeten delen
- Causaal verband: Als u de juiste informatie had gehad, had u de overeenkomst niet of niet onder dezelfde voorwaarden gesloten
Voorbeelden van dwaling bij vaststellingsovereenkomst
Situaties waarin dwaling kan spelen bij een vaststellingsovereenkomst:
- Uw werkgever zegt dat het bedrijf sluit, maar zet de activiteiten gewoon voort
- U wordt ontslagen wegens slechte financiële resultaten, maar deze blijken niet te kloppen
- De werkgever verzwijgt dat u als zieke werknemer recht heeft op ontslagbescherming
- Er wordt gezegd dat uw functie vervalt, maar kort na uw vertrek wordt iemand anders aangenomen
- De werkgever geeft verkeerde informatie over uw WW-rechten
- Belangrijke financiële informatie (zoals een bonus of winstdeling) wordt achtergehouden
Praktijkvoorbeeld: bedrijfssluiting
Een werknemer tekent een vaststellingsovereenkomst omdat de werkgever zegt dat het bedrijf stopt. Een paar maanden later blijkt dat de werkgever gewoon doorgaat met dezelfde activiteiten. De rechter oordeelt dat er sprake is van dwaling en vernietigt de vaststellingsovereenkomst.
Verschil tussen dwaling en bedrog
Dwaling en bedrog lijken op elkaar, maar er is een belangrijk verschil: bij bedrog heeft de wederpartij u opzettelijk misleid.
Dwaling
Bij dwaling gaat het om onjuiste informatie of het achterhouden van informatie, maar niet per se met kwade opzet. De werkgever kan ook zelf een verkeerd beeld hebben gehad, of niet hebben beseft dat bepaalde informatie relevant was.
Bedrog
Bij bedrog is sprake van opzettelijke misleiding. De werkgever wist dat de informatie onjuist was en heeft u bewust op het verkeerde been gezet. Denk aan:
- Opzettelijk verkeerde financiële cijfers presenteren
- Liegen over de reden van het ontslag
- Bewust informatie achterhouden die uw beslissing zou beïnvloeden
- Valse documenten of verklaringen overleggen
Gevolgen voor de bewijslast
Bij bedrog moet u aantonen dat de werkgever opzettelijk heeft gelogen. Dit is lastiger te bewijzen dan dwaling, waarbij u alleen hoeft aan te tonen dat u onjuist bent geïnformeerd.
Misbruik van omstandigheden
Naast dwaling en bedrog kan ook misbruik van omstandigheden een reden zijn om een vaststellingsovereenkomst te vernietigen.
Wat is misbruik van omstandigheden?
Misbruik van omstandigheden is aan de orde als de werkgever profiteert van uw kwetsbare positie om u een overeenkomst te laten tekenen die u anders niet zou accepteren. Situaties waarin dit kan spelen:
- U bent ernstig ziek en kunt niet helder nadenken
- U bent psychisch in een slechte toestand
- U staat onder extreme tijdsdruk
- U bent financieel wanhopig en grijpt elke strohalm aan
- De werkgever maakt misbruik van uw gebrek aan juridische kennis
Vereisten
Voor een geslaagd beroep op misbruik van omstandigheden moet u aantonen dat:
- U verkeerde in bijzondere omstandigheden
- De werkgever hiervan wist of moest weten
- De werkgever hiervan heeft geprofiteerd
- De overeenkomst nadelig voor u is
De vaststellingsovereenkomst vernietigen
Als sprake is van dwaling, bedrog of misbruik van omstandigheden, kunt u de vaststellingsovereenkomst laten vernietigen.
Buitengerechtelijke vernietiging
De vernietiging kan buitengerechtelijk plaatsvinden: u stuurt een schriftelijke verklaring aan de werkgever waarin u de overeenkomst vernietigt wegens dwaling. Hier hoeft geen rechter aan te pas te komen.
In de praktijk zal de werkgever dit echter vaak betwisten, waarna u alsnog naar de rechter moet om de vernietiging af te dwingen.
Via de kantonrechter
U kunt ook de kantonrechter verzoeken om de vaststellingsovereenkomst te vernietigen. De rechter beoordeelt dan of aan de vereisten voor dwaling is voldaan. Als dit het geval is, wordt de overeenkomst vernietigd.
Gevolgen van vernietiging
Als de vaststellingsovereenkomst wordt vernietigd, heeft dit verstrekkende gevolgen:
- De overeenkomst wordt geacht nooit te hebben bestaan
- Uw arbeidsovereenkomst herleeft
- U heeft recht op achterstallig loon
- Eventueel ontvangen vergoedingen moeten mogelijk worden terugbetaald
- De werkgever moet u weer toelaten tot het werk
Let op: terugbetaling vergoeding
Als de vaststellingsovereenkomst wordt vernietigd, moet u mogelijk de ontvangen ontslagvergoeding terugbetalen. De rechter kan hier wel een regeling voor treffen, bijvoorbeeld verrekening met achterstallig loon.
De bedenktermijn: eerst proberen
Voordat u een beroep doet op dwaling, is het belangrijk om te weten dat u bij een vaststellingsovereenkomst altijd een bedenktermijn heeft.
Twee weken bedenktijd
Na het tekenen van een vaststellingsovereenkomst heeft u wettelijk twee weken bedenktijd. Binnen deze termijn kunt u de overeenkomst zonder opgaaf van redenen ontbinden. U hoeft dan geen dwaling aan te tonen.
Drie weken bij niet-informeren
Als de werkgever u niet schriftelijk heeft gewezen op de bedenktermijn, wordt deze verlengd van twee naar drie weken.
Bedenktermijn versus dwaling
De bedenktermijn is veel eenvoudiger dan een beroep op dwaling. Als u nog binnen de bedenktermijn zit, gebruik dan die route. Een beroep op dwaling is alleen nodig als de bedenktermijn al is verstreken.
Terughoudendheid van de rechter
Het is belangrijk om te weten dat rechters terughoudend zijn met het honoreren van een beroep op dwaling bij vaststellingsovereenkomsten.
Waarom terughoudend?
De vaststellingsovereenkomst is juist bedoeld om geschillen definitief te beslechten. Als partijen hier te makkelijk onderuit kunnen, zou dat de rechtszekerheid ondermijnen. Daarom stelt de rechter hoge eisen aan een geslaagd beroep op dwaling.
Wat moet u bewijzen?
U moet aantonen dat:
- U daadwerkelijk een onjuiste voorstelling van zaken had
- De werkgever u onjuist heeft geïnformeerd of informatie heeft achtergehouden
- De werkgever u had moeten informeren (mededelingsplicht)
- U de overeenkomst niet of anders zou hebben gesloten bij juiste informatie
Onderzoeksplicht werknemer
De rechter kijkt ook naar uw eigen onderzoeksplicht. Als u zelf makkelijk had kunnen achterhalen dat de informatie onjuist was, maar dit niet heeft gedaan, kan uw beroep op dwaling worden afgewezen.
Wanneer heeft een beroep op dwaling kans van slagen?
Uit de rechtspraak blijkt dat een beroep op dwaling vooral kans van slagen heeft in de volgende situaties:
Zieke werknemer niet geïnformeerd
Als u ziek was toen u de vaststellingsovereenkomst tekende en de werkgever u niet heeft geïnformeerd over:
- Het opzegverbod tijdens ziekte
- De gevolgen voor uw WW-uitkering
- De moeilijkheid om als zieke een nieuwe baan te vinden
Onjuiste informatie over bedrijfssituatie
Als de werkgever heeft gelogen over:
- De financiële situatie van het bedrijf
- Het stoppen van bedrijfsactiviteiten
- Het vervallen van uw functie
Achtergehouden informatie
Als de werkgever belangrijke informatie heeft achtergehouden:
- Een aanstaande bonus of winstuitkering
- Plannen om uw functie opnieuw in te vullen
- Relevante rechten waar u aanspraak op had
Wat te doen bij vermoeden van dwaling?
Als u vermoedt dat u bent gedwaald bij het tekenen van de vaststellingsovereenkomst, volg dan deze stappen:
Stap 1: Verzamel bewijs
Verzamel alle bewijzen dat u onjuist bent geïnformeerd:
- E-mails en andere correspondentie
- Notulen van gesprekken
- Getuigenverklaringen
- Documenten die de werkelijke situatie aantonen
Stap 2: Schakel juridische hulp in
Een beroep op dwaling is juridisch complex. Schakel een arbeidsrechtadvocaat of jurist in om uw zaak te beoordelen en de juiste stappen te zetten.
Stap 3: Stuur een vernietigingsverklaring
Als uw jurist de zaak kansrijk acht, stuurt u een schriftelijke verklaring aan de werkgever waarin u de vaststellingsovereenkomst vernietigt wegens dwaling.
Stap 4: Procedure bij de rechter
Als de werkgever de vernietiging betwist, moet u naar de rechter om de vernietiging af te dwingen.
Tip: handel snel
Wacht niet te lang met actie ondernemen als u vermoedt dat u bent gedwaald. Hoe langer u wacht, hoe lastiger het wordt om de overeenkomst te vernietigen. De rechter kan oordelen dat u door te lang te wachten de overeenkomst alsnog heeft geaccepteerd.
Voorkomen is beter dan genezen
Het beste is natuurlijk om dwaling te voorkomen. Hier zijn tips om te voorkomen dat u een vaststellingsovereenkomst tekent op basis van onjuiste informatie:
Laat de VSO controleren
Laat de vaststellingsovereenkomst altijd controleren door een jurist voordat u tekent. Een deskundige kan beoordelen of alle informatie klopt en of de voorwaarden redelijk zijn.
Vraag door
Stel vragen als iets u niet duidelijk is. Vraag om bevestiging van belangrijke informatie op schrift.
Neem de tijd
Laat u niet onder druk zetten om snel te tekenen. U heeft recht op bedenktijd en kunt altijd om meer informatie vragen.
Controleer de reden
Controleer of de opgegeven reden voor het ontslag klopt. Vraag om onderbouwing als er wordt gesproken over slechte resultaten of bedrijfseconomische redenen.
Veelgestelde vragen
Kan ik een getekende vaststellingsovereenkomst terugdraaien?
Ja, bij dwaling, bedrog of misbruik van omstandigheden kan de overeenkomst worden vernietigd. Ook binnen de bedenktermijn van twee weken kunt u zonder reden terugkomen op uw beslissing.
Hoelang heb ik de tijd om een beroep op dwaling te doen?
Er geldt een verjaringstermijn van drie jaar na ontdekking van de dwaling. Handel echter zo snel mogelijk om uw kansen te vergroten.
Moet ik de ontslagvergoeding terugbetalen?
Bij vernietiging van de vaststellingsovereenkomst moet u in principe de ontvangen vergoeding terugbetalen. De rechter kan hier wel een regeling voor treffen.
Wat als de werkgever de vernietiging betwist?
Dan moet u naar de kantonrechter om de vernietiging af te dwingen. De rechter beoordeelt of aan de vereisten voor dwaling is voldaan.
Wat is het verschil met de bedenktermijn?
De bedenktermijn is eenvoudiger: binnen twee (of drie) weken kunt u zonder reden terugkomen op uw beslissing. Dwaling is pas aan de orde als de bedenktermijn is verstreken en u onjuist bent geïnformeerd.
Kan ik ook schadevergoeding eisen?
Naast vernietiging van de overeenkomst kunt u onder omstandigheden ook schadevergoeding vorderen, bijvoorbeeld als u schade heeft geleden door de onjuiste informatie.
Conclusie
Een getekende vaststellingsovereenkomst is niet altijd definitief. Bij dwaling, bedrog of misbruik van omstandigheden kunt u de overeenkomst laten vernietigen. Dit is echter geen eenvoudige route: rechters stellen hoge eisen en u moet goed kunnen bewijzen dat u onjuist bent geïnformeerd.
Als u vermoedt dat u bent gedwaald, handel dan snel en schakel juridische hulp in. Verzamel alle bewijzen en laat een deskundige beoordelen of uw zaak kansrijk is.
Het beste is natuurlijk om dwaling te voorkomen door de vaststellingsovereenkomst altijd te laten controleren voordat u tekent. Een jurist kan beoordelen of alle informatie klopt en of de voorwaarden redelijk zijn.