Een slapend dienstverband houdt in dat u formeel nog in dienst bent, maar geen loon meer ontvangt omdat u langer dan twee jaar ziek bent. Vroeger gebruikten werkgevers dit om de transitievergoeding te ontlopen. Door de Xella-uitspraak van de Hoge Raad is dat niet meer zomaar toegestaan. In dit artikel leggen we uit wat uw rechten zijn en hoe u uw transitievergoeding kunt krijgen.
Wat is een slapend dienstverband?
Een slapend dienstverband ontstaat wanneer een werknemer langer dan twee jaar ziek is en de werkgever besluit om het dienstverband niet te beëindigen. De situatie is dan als volgt:
- U bent formeel nog in dienst bij uw werkgever
- U ontvangt geen loon meer (de loondoorbetalingsplicht eindigt na twee jaar)
- U verricht geen werkzaamheden
- U ontvangt mogelijk een WIA-uitkering van het UWV
- Er vindt geen ontslag plaats, dus geen transitievergoeding
De term slapend verwijst naar het feit dat de arbeidsovereenkomst nog bestaat, maar feitelijk niet meer wordt uitgevoerd. Het dienstverband ligt als het ware te slapen.
Waarom hielden werkgevers dienstverbanden slapend?
De reden voor werkgevers om een dienstverband slapend te houden was voornamelijk financieel. Zolang er geen ontslag plaatsvond, hoefde de werkgever geen transitievergoeding te betalen. De werkgever had al twee jaar het loon doorbetaald tijdens ziekte en wilde de extra kosten van de transitievergoeding vermijden.
Dit was nadelig voor werknemers: zij bleven in een onzekere situatie zitten, zonder uitzicht op de transitievergoeding waar zij bij ontslag recht op zouden hebben.
De Xella-uitspraak: een keerpunt
In november 2019 deed de Hoge Raad een belangrijke uitspraak in de zaak Xella. Deze uitspraak veranderde de situatie fundamenteel voor werknemers met een slapend dienstverband.
Wat bepaalde de Hoge Raad?
De Hoge Raad oordeelde dat werkgevers op grond van goed werkgeverschap verplicht zijn om in te stemmen met een voorstel van de werknemer om het slapende dienstverband te beëindigen. Bij die beëindiging moet de werkgever de transitievergoeding betalen.
De Xella-norm
Werkgevers moeten meewerken aan beëindiging van een slapend dienstverband onder toekenning van een vergoeding ter hoogte van de wettelijke transitievergoeding, als de werknemer hierom vraagt. Weigeren is in strijd met goed werkgeverschap.
Waarom deze uitspraak?
De Hoge Raad vond het niet redelijk dat werkgevers dienstverbanden slapend hielden alleen om de transitievergoeding te ontlopen. Daarbij speelde mee dat werkgevers sinds 2020 de betaalde transitievergoeding kunnen terugkrijgen via de compensatieregeling van het UWV. Het financiële bezwaar was daarmee grotendeels weggenomen.
Uw recht op beëindiging en transitievergoeding
Door de Xella-uitspraak heeft u als werknemer met een slapend dienstverband het recht om uw werkgever te vragen het dienstverband te beëindigen met betaling van de transitievergoeding.
Hoe vraagt u om beëindiging?
Stuur uw werkgever een schriftelijk verzoek waarin u vraagt om:
- Beëindiging van de arbeidsovereenkomst met wederzijds goedvinden
- Betaling van de transitievergoeding
Vermeld in uw brief dat u zich beroept op de Xella-uitspraak van de Hoge Raad en dat de werkgever op grond van goed werkgeverschap moet meewerken aan beëindiging.
Wat als de werkgever weigert?
Als de werkgever weigert mee te werken aan beëindiging, handelt hij in strijd met de eisen van goed werkgeverschap. U kunt dan een procedure starten bij de rechter. De werkgever kan worden veroordeeld tot betaling van schadevergoeding ter hoogte van de transitievergoeding.
Uitzonderingen op de Xella-norm
De Hoge Raad heeft ook bepaald dat er uitzonderingen kunnen zijn op de verplichting om mee te werken aan beëindiging. De werkgever kan weigeren als:
- Reële re-integratiemogelijkheden: Er zijn concrete mogelijkheden voor terugkeer naar werk bij de werkgever
- Lopende re-integratie: Er wordt actief gewerkt aan uw terugkeer
- Financiële problemen: In uitzonderlijke gevallen kan de financiële situatie van de werkgever een rol spelen (maar de compensatieregeling maakt dit argument zwak)
In de praktijk worden deze uitzonderingen niet snel aangenomen. De werkgever moet concrete en zwaarwegende argumenten hebben om beëindiging te mogen weigeren.
Hoogte van de transitievergoeding
Bij beëindiging van een slapend dienstverband heeft u recht op de transitievergoeding. De hoogte wordt berekend op de gebruikelijke manier: 1/3 maandsalaris per gewerkt jaar.
Welke periode telt mee?
Een belangrijk aandachtspunt is de periode waarover de transitievergoeding wordt berekend. Volgens de Xella-uitspraak heeft de werknemer recht op een vergoeding ter hoogte van de transitievergoeding, maar maximaal het bedrag dat verschuldigd zou zijn bij beëindiging op de dag na het verstrijken van de periode van twee jaar ziekte.
In de praktijk betekent dit:
- De periode na twee jaar ziekte telt niet altijd volledig mee
- De werkgever kan zich beroepen op het maximum van twee jaar ziekte
- Dit hangt af van wanneer u het verzoek tot beëindiging doet
De compensatieregeling
Werkgevers die een transitievergoeding betalen aan een langdurig zieke werknemer kunnen deze terugkrijgen via de compensatieregeling van het UWV. Dit is een belangrijke reden waarom werkgevers nu minder bezwaar zouden moeten hebben tegen beëindiging.
Voorwaarden voor compensatie
- Het dienstverband is beëindigd wegens langdurige arbeidsongeschiktheid
- De werknemer was minimaal twee jaar ziek
- De transitievergoeding is volledig betaald
- De aanvraag is binnen zes maanden na betaling ingediend
Wijzigingen in de compensatieregeling
Er zijn plannen om de compensatieregeling aan te passen. Het voornemen is om de compensatie vanaf 2026 te beperken tot kleine werkgevers (minder dan 25 werknemers). Grotere werkgevers zouden dan niet meer worden gecompenseerd voor de transitievergoeding aan langdurig zieke werknemers.
Onderneem actie
Als u een slapend dienstverband heeft, is het verstandig om nu actie te ondernemen. De compensatieregeling maakt het voor werkgevers nu nog relatief aantrekkelijk om mee te werken aan beëindiging. Dit kan in de toekomst veranderen.
Slapend dienstverband en AOW
Een bijzondere situatie ontstaat wanneer een werknemer met een slapend dienstverband de AOW-leeftijd bereikt. Bij het bereiken van de AOW-leeftijd is normaal gesproken geen transitievergoeding verschuldigd.
De Hoge Raad heeft hierover geoordeeld dat de Xella-norm niet van toepassing is als de werknemer al de AOW-leeftijd heeft bereikt op het moment dat hij om beëindiging vraagt. De werkgever is dan niet verplicht om mee te werken aan beëindiging met transitievergoeding.
Stappen om uw transitievergoeding te krijgen
Als u een slapend dienstverband heeft en uw transitievergoeding wilt ontvangen:
- Bereken uw transitievergoeding: Bepaal hoeveel u zou moeten ontvangen
- Stuur een schriftelijk verzoek: Vraag uw werkgever om het dienstverband te beëindigen met betaling van de transitievergoeding
- Beroep op Xella: Vermeld dat u zich beroept op de Xella-uitspraak
- Stel een deadline: Geef de werkgever een redelijke termijn om te reageren
- Schakel hulp in: Als de werkgever niet meewerkt, overweeg juridische bijstand
Samenvatting
De belangrijkste punten over transitievergoeding bij een slapend dienstverband:
- Een slapend dienstverband ontstaat als de werkgever na twee jaar ziekte niet ontslaat
- Door de Xella-uitspraak moet de werkgever meewerken aan beëindiging
- U heeft recht op de transitievergoeding bij beëindiging
- De werkgever kan compensatie krijgen van het UWV
- Weigeren is in strijd met goed werkgeverschap
- Onderneem actie door een schriftelijk verzoek te sturen
Door uw rechten te kennen en actie te ondernemen, kunt u de transitievergoeding krijgen waar u recht op heeft.